Speech 4 mei dodenherdenking 2026 – burgemeester Delhez

Dinsdag 5 mei 2026

Geachte aanwezigen, dames en heren, jongens en meisjes,

Als we hier zo samen op 4 mei bij elkaar komen, lijkt het soms alsof we naar een andere tijd kijken.

Naar verhalen uit 1940. Naar zwart-witfoto’s. Naar namen
uit het verleden. Maar als we eerlijk zijn, weten we allemaal: oorlog is geen geschiedenis. Oorlog is ook vandaag.

In Oekraine. In Gaza. In het Midden-Oosten. Waar de aanval op Iran - en de spanningen eromheen - steeds meer landen raken.

Conflicten die zich uitbreiden, bondgenoten meeslepen, hele regio’s in onzekerheid brengen. Het spreidt zich als een olievlek uit. Waar het eindigt? Wie zal het zeggen?

En elke avond zien we de beelden. Kapotte huizen. Families op de vlucht. Kinderen die opgroeien tussen sirenes en puin.
Voor hen is oorlog geen herdenking. Het is hun dagelijks leven.

Toch voelt het soms nog steeds ver weg. Alsof het iets is van andere landen. Andere werelddelen.

Maar, dat dachten mensen hier vroeger ook. Ook hier, in Nederland. Ook hier, in Veldhoven.
Voor 1940 leek oorlog voor ons in Veldhoven ook iets van elders. Van verre grenzen. Van krantenberichten.
Tot het ineens dichtbij was. Tot de bezetting begon.
Tot vrijheid stap-voor-stap werd ingeperkt.

En ineens bleek dat geschiedenis niet ver weg was.
Maar hier. In ons eigen land. In onze eigen straat.

Dat is precies waarom het jaarthema van dit jaar zo treffend is: de geschiedenis leren begrijpen.
Want heel eerlijk...ik begrijp oorlog niet. Begrijpt u het wel?

Begrijpt u hoe oorlog ontstaat? Ook al is het moeilijk te snappen, het is en blijft belangrijk om hier over na te denken.

Je bewust te zijn dat:
Oorlog niet alleen ontstaat door grote besluiten van leiders. Maar door processen die langzaam gaan. Door angst. Door wij-zij denken. Door mensen die steeds minder als mens worden gezien. En voordat je het doorhebt, is de stap naar geweld gezet.

De mensen die wij vanavond herdenken leefden middenin zo’n tijd. Voor hen was het geen theorie. Het overkwam hen.

Maar het waren soms ook keuzes:
Help je iemand die moet onderduiken? Of kijk je weg?
Durf je iets te zeggen tegen onrecht? Of hoop je dat het wel overwaait?

Sommigen namen het risico. Sommigen boden verzet. En velen betaalden daarvoor de hoogste prijs.

Dat zijn de mensen die we hier vanavond samen herdenken.
Mensen met plannen. Met dromen. Met een toekomst, die nooit meer kwam.

En achter die woorden schuilen gezichten. Soms leren we die gezichten pas veel later kennen.

In 2025 zijn door het Erfgoedhuis nieuwe verhalen ontdekt. Verhalen van mensen uit onze eigen omgeving. Jonge mannen uit Veldhoven en de dorpen eromheen. Geen helden uit geschiedenisboeken, maar gewone mensen.

Een sigarenmaker die zijn werk verloor. Jongens die werden opgeroepen om in Duitsland te werken. Broers die iets deden wat juist voelde, zonder te weten wat het hen zou kosten.
Negentien jaar. Drieëntwintig jaar. Met ouders die wachtten.
Met moeders die hoopten op een brief.

Hun leven speelde zich af in straten die wij kennen.
In huizen waar de oorlog niet elke minuut aanwezig leek — tot hij alles bepaalde. Waar stilte viel toen de post niet meer kwam.

Waar soms pas na de bevrijding duidelijk werd dat iemand niet meer thuiskwam.

Velen stierven niet op het moment dat Nederland vrij werd.
Maar later. Aan ziekte. Aan uitputting. Aan wat oorlog met een lichaam en een leven doet. Hun oorlog eindigde niet op 5 mei.

Door deze en andere verhalen te blijven vertellen, halen we hen naar het nu. Dan zijn het geen namen meer in archieven, maar mensen zoals wij. Mensen met een dagelijks leven — dat abrupt werd afgebroken. Toen. En vandaag, elders in de wereld, nog steeds.

Herdenken gaat dus niet alleen over toen. Het gaat ook over nu. Over de mensen die vandaag onze vrijheid beschermen.
Nederlandse militairen die worden uitgezonden naar conflictgebieden. Die deelnemen aan missies ver weg van huis.
Die proberen stabiliteit en vrede te brengen in plaatsen waar dat alles behalve vanzelfsprekend is.

En hier vanavond staan ook veteranen. Bijvoorbeeld Chris Scheepers die diende in Libanon. Een missie die velen van hen nooit meer loslaat. Zijn vader diende ook, hij deed dat in Nederlands Indië.

Beiden waren pas 21 jaar en dienstplichtig toen ze vertrokken.
Onze veteranen weten beter dan wie ook, dat vrede kwetsbaar is. Dat oorlog nooit simpel is. En dat vrijheid onderhoud vraagt.

Misschien is dat wel de grootste les van 4 mei. Dat vrijheid niet alleen een erfenis is. Maar ook een verantwoordelijkheid.
Voor iedere generatie opnieuw.

Want ook vandaag zien we hoe snel de wereld kan verharden.
Hoe snel tegenstellingen groeien. Hoe snel wantrouwen kan omslaan in polarisatie. Hoe makkelijk mensen tegenover elkaar komen te staan.

De geschiedenis leert ons dat dat precies de momenten zijn, waarop we alert moeten zijn. Herdenken is daarom geen ritueel dat alleen naar het verleden kijkt. Herdenken is een spiegel.

Het vraagt ons:
Begrijpen we wat er kan gebeuren als vrijheid verdwijnt?
En, zijn we bereid om haar te beschermen?

De mensen die wij vandaag herdenken hebben hun toekomst niet af kunnen maken. Maar zij hebben wel iets nagelaten.
Een land dat in vrijheid kon opgroeien. Een samenleving waarin verschillen mogen bestaan. Een democratie waarin we onze stem kunnen laten horen.

Straks zijn we twee minuten stil.
Twee minuten waarin we denken aan hen.

Aan de mensen die hun leven verloren. Hier. In Nederland. Maar ook in andere delen van de wereld, zoals Indonesië. En vele andere plekken in wereld waar onze veteranen hun leven gaven voor de vrijheid van anderen.

Maar misschien denken we ook even aan vandaag. Aan de mensen die nu leven in oorlog. En aan de verantwoordelijkheid die wij hebben om vrijheid te beschermen.
Want geschiedenis proberen te begrijpen betekent ook beseffen: Wat ver weg lijkt, kan ineens dichtbij zijn.

Dat was zo in 1940. En dat is zo vandaag. En die les mogen we nooit vergeten.

Dank u wel.

Meer nieuws

Abonneren op nieuwsberichten

Hoe tevreden bent u over deze pagina van de website?

Doe mee aan het onderzoek